Matthieu Ricard on Habits of Happiness

 

Matthieu Ricard, one of my favorite Buddhist practitioners, through out his life that has apparently proved the non – existence of dualism which still plays a major role in scientific method. His method is a combination of his own experience as a molecular biologist those days as well as a Tibetan monk later which consists of both objective and subjective phenomena of the world. Some of his works translated to Vietnamese: Đối thoại giữa Triết học và Phật giáo (Hồ Hữu Hưng translated) on dialogue with his father, a French philosopher, Jean Francois Revel, Cái vô hạn trong lòng bàn tay (Phạm Văn Thiều and Ngô Vũ translated) with Trịnh Xuân Thuận, a Vietnamese born astronomer, and Bàn về hạnh phúc (Lê Việt Liên translated).

 

Advertisements

Đọc “Cái vô hạn trong lòng bàn tay” (Phần 3)

Chương 5: Những ảo ảnh của hiện thực

Chương này hai ông bàn về những hạt cơ bản trong vật lý cùng với vấn đề “đối tượng quan sát”, cũng thật thú vị. Ông Ricard nêu lên lập luận gồm bảy vế của luận sư Chandrakirti (Nguyệt Xứng) để bác bỏ sự tồn tại của electron. Ta cũng nên lưu ý là phương pháp lập luận của các luận sư đạo Phật như Chandrakirti ở đây hay của Nagarjuna (Long Thụ, thầy của Chandrakirti) với “Tứ cú phân biệt” là rất đặc sắc, đồng thời rất khác với phương pháp lập luận khoa học có nguồn gốc từ triết gia Aristotle mà ngày nay ta quen gọi là logic học.

Ông Thuận sau khi giải thích hiện tượng nhòe lượng tử đã kết luận: “Do đó, nói về một hiện thực “khách quan” tồn tại ngoài quan sát là vô nghĩa, vì người ta không bao giờ có thể tổng giác được nó. Người ta chỉ có thể cảm nhận một hiện thực chủ quan của electron, là hiện thực phụ thuộc vào người quan sát và các thiết bị đo của anh ta.” (trang 127, sđd) Thật đáng mừng nếu đây là kết luận chung của giới khoa học, qua đó sẽ làm giảm được tình trạng giới khoa học nhân danh chân lý khách quan để phán xét nhiều quan điểm thuộc những truyền thống khác không thuộc phạm vi của mình, có thể kể một vài ví dụ cụ thể như thuật phong thủy, bói toán, chữa bệnh của phương Đông…

Trong phần trước, ta đã biết được một sai lầm của Einstein khi ông nhận định về bản chất thực tại thì phần này ta được biết thêm là những khoa học gia như Bohr, Pauli, Heisenberg đã phê phán sâu sắc lối suy nghĩ giáo điều của Einstein! Thật thú vị, tác giả của câu nói “Trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức” mà cũng không tránh khỏi rơi vào tính giáo điều! Đoạn nói về “đối tượng quan sát” dựa trên hai quan điểm của Einstein và trường phái Copenhagen thật đặc sắc.

Continue reading

Đọc “Cái vô hạn trong lòng bàn tay” (Phần 2)

Chương 3. Đi tìm người thợ đồng hồ vĩ đại

Mở đầu chương này, ông Thuận cho rằng các định luật vật lý phải được sắp xếp rất hoàn hảo mới có sự xuất hiện của con người: “khoa học về vũ trụ hiện đại đã phát hiện ra rằng sự tồn tại của con người đã được quy định trong các tính chất của từng nguyên tử, từng ngôi sao và từng thiên hà của vũ trụ và trong từng định luật chi phối vũ trụ. Chỉ cần tính chất và các định luật của vũ trụ khác đi một chút thì chúng ta chẳng có mặt ở đây để nói với nhau về điều đó…” (trang 65 sđd). Ông Ricard dường như không tán thành lập luận này khi ông nói: “đừng tin như thế…” (trang 65 sđd), và dù ông Thuận đã dẫn nhiều kết quả để chứng minh cho lập luận trên thì Ricard vẫn cho rằng: “Theo đạo Phật, nguyên lý vị nhân không có ý nghĩa gì lớn lao cả. Viện đến sự can thiệp của một nguyên lý sáng thế hay một tính mục đích nào đó tác dụng điều chỉnh vũ trụ chính xác đến hoàn hảo để ý thức có thể xuất hiện là điều vô ích.” (trang 69, 70 sđd).

Tôi hoàn toàn tán đồng với ông Ricard. Thứ nhất, khi lập luận như vậy ông Thuận đã vô tình tự mâu thuẫn khi trước đó cho rằng vũ trụ là một khách thể nghĩa là ngoài con người, rồi giờ lại gom các quy luật vật lý chỉ để chứng minh cho sự có mặt của con người! Đó chính là nguyên lý vị nhân mà Ricard nói tới. Thứ hai, chính tính vị nhân quá đáng đã dẫn ông Thuận đến một sai lầm khi nói rằng chỉ cần các định luật vật lý sai lệch li tấc là con người sẽ không xuất hiện. Con người không xuất hiện thì đã sao? Tôi hoàn toàn có thể nói nếu các định luật vật lý sai khác đi thì một dạng “con người khác”, hay một dạng sống khác, sẽ xuất hiện thì có sai không? Đương nhiên là khoa học không thể trả lời được. Ta có thể thấy rõ sự mâu thuẫn trong phương pháp khoa học, một mặt đề cao tính khách quan, mặt khác lại lấy con người làm trung tâm một cách quá đáng, chẳng hạn việc tìm kiếm “người ngoài trái đất” là một ví dụ khi tất cả đều hình dung những “dị nhân ngoài trái đất” tối thiểu cũng phải có một vài cơ quan nào đó như mắt, miệng… cho phù hợp với suy nghĩ của con người về một sinh vật sống!

Continue reading

Đọc “Cái vô hạn trong lòng bàn tay” (Phần 1)

Mở đầu

Ngày còn nhỏ xem Tây Du Ký tới đoạn Đức Như Lai dùng bàn tay khống chế Tề Thiên, tôi tức lắm: “Cái lão Phật Tổ này! Tự nhiên hại Tề Thiên của mình! Mà sao Tề Thiên dở ẹc vậy, có Cân đẩu vân mà cũng không thoát nổi bàn tay của lão Phật Tổ!” Lớn lên xem được quyển “Giải mã truyện Tây Du” của tác giả Lê Anh Dũng viết rất duyên, mới nhận ra Lão Tôn tượng trưng cho lý trí. Và nghĩ lại câu chuyện bàn tay  Đức Như Lai, thật hay!

Tôi có cái tính tò mò kinh niên, nên rất tò mò về khoa học và đạo Phật. Với khoa học là về những cái có thể hiểu được bằng tri giác thông thường, còn với đạo Phật là về những cái không hiểu được bằng tri giác thông thường. Cho nên việc tôi kết quyển “Cái vô hạn trong lòng bàn tay” (NXB Trẻ, 2005) cũng là lẽ tự nhiên. Nội cái tên là đủ liên tưởng đến câu chuyện bàn tay Đức Như Lai phía trên rồi!

Quan điểm của tôi khi xem quyển sách này là Trịnh Xuân Thuận chưa theo kịp Matthieu Ricard trong các trao đổi. Là tu sĩ nhưng hiểu biết của ông Ricard về khoa học là sâu sắc, trong khi ông Thuận chưa có được khả năng tương tự về đạo Phật. Ta có thể thấy, xuyên suốt sách, ông Thuận nhiều lần hỏi, hoặc chỉ mớm lời cho ông Ricard kiến giải. Tôi cũng sẽ lần lượt lý giải quan điểm này cụ thể khi phù hợp.

Continue reading