Đạo Phật và Khoa học – Tính không và thuyết lượng tử (Phần 1)

Bìa sách “Buddhism and Science”

Tác giả: William L. Ames

Tính không (Śūnyatā) là khái niệm cốt lõi trong đạo Phật, nhất là trong Phật giáo Đại thừa (Māhayāna); còn thuyết lượng tử là trung tâm của vật lí hiện đại. Tính không vốn không có nghĩa “không tồn tại”, mà là, vạn vật kể cả bản thân mỗi người chúng ta thì không có tự tính (independent identity) nào mà ta hay nghĩ là mình có. Thuyết lượng tử đã thay thế quan niệm cơ giới về tự nhiên của nền vật lí thế kỉ mười chín, bằng những quan niệm ngày càng không tương thích với chủ nghĩa duy thực ngây thơ (naïve realism). Để biết những quan niệm của đôi bên có điểm gì chung hay không, trước tiên ta hãy đề cập đến đạo Phật.

SƠ NÉT VỀ ĐẠO PHẬT

Cuộc đời của Đức Phật (khoảng 560 – 480 trước công nguyên) thuộc giai đoạn có nhiều thay đổi về chính trị và xã hội trong vùng bắc Ấn Độ. Việc dùng đồ sắt dẫn tới dân số gia tăng, con người trở nên giàu có hơn nhờ dùng rìu sắt để khai hoang rừng rậm, dùng lưỡi cày sắt để mở rộng diện tích đất canh tác. Đô thị mọc lên, các đại vương quốc thay thế dần những vương quốc nhỏ và những nước cộng hòa kiểu quí tộc (aristocratic republics). Quá trình đô thị hóa cùng với biến đổi xã hội đã tạo ra bất hòa, chống đối cùng nghi vấn về những nghi thức tôn giáo cổ truyền. Trong môi trường như thế đã sinh sôi ra nhiều giáo huấn mới về tôn giáo cũng như triết lí. Học thuyết của Áo nghĩa thư (Upaniṣad) đã biến đổi sâu sắc một tôn giáo mà ngày nay ta gọi là Ấn Độ giáo; và trong số những trường phái mới sinh ra tại thời điểm đó, đạo Phật sau này đã trở thành một truyền thống tâm linh lớn trên thế giới.

Continue reading

Bán gì?

Thời buổi của bệnh than. Đi đâu cũng nghe mọi người than vãn giá cả lên cao, đời sống khó khăn. Được cái chính phủ rất là quyết tâm, cắt chỗ này, chém chỗ kia, cấm cái này, bắt cái nọ, nên tình hình kinh tế xã hội hình như chắc là có lẽ sẽ có thể không xa sắp tới không lâu dần dần từ từ từng bước được cải thiện.

À! Hên một cái là cụ Lí Thái Tổ hình như biết trước hay sao ấy cho nên mới lẹ lẹ dời đô năm 1010 chứ không phải năm 1011. Chứ không là năm nay chính phủ phải đành lòng tổ chức trong khi kinh tế khó khăn. Ai bảo giả như năm nay đại lễ thì chính phủ sẽ không tổ chức kỉ niệm, chứ Kan tôi thì nghĩ là vẫn cứ phải tổ chức! Người dân xứ mình giỗ chạp còn đốt được cho ông bà cái nhà lầu, cái xe Mẹc thì không có lí do gì chính phủ một nước cái gì quên rồi nhể, à, một nước nằm trong danh sách những thị trường hứa hẹn tương lai tiềm năng đang lên nhất, chả lẽ lại không đốt được cái gì gửi cho tiền nhân hay sao. Còn nhớ năm ngoái kỉ niệm ngàn năm tưng bừng diễn ra trong khi khúc ruột miền Trung oằn lên trong lũ dữ. Rồi người này người kia bảo chính phủ không quan tâm người dân miền lũ. Ai nói vậy là bậy, chả biết gì tâm tư chính phủ! Ai chưa hiểu thì xin mời mở “Kép Tư Bền” ra coi lại để hiểu hơn lòng chính phủ với nhân dân.

Từ thời Pháp thuộc đã có người bán nước rồi!

Ớ! Lại lan man rồi! Quay lại cái tựa đề thôi! Thời buổi khó khăn như vầy thì bán cái gì dễ sống ta? Tôi không có tư duy sáng tạo đột phá đổi mới đi tắt đón đầu thẳng lên hiện đại trong làm ăn gì cả, nên tôi chỉ dám nghĩ đơn giản là bán cái gì mà lúc nào người ta cũng cần, thế thôi! Sau nhiều ngày trằn trọc suy tư giấc chẳng thành thì tôi đã nghĩ ra mình cần phải bán cái gì! Bán nước.

Continue reading