Tự cứu lấy mình

Cái ám ảnh lớn nhất của mỗi người, không cần bàn cãi, là đau ốm bệnh tật. Nhân chuyện Đại dịch H1N1 được Hội đồng châu Âu buộc tội là giả mạo, làm lợi cho nhiều hãng dược khổng lồ trên sự hoảng sợ của toàn thế giới, tôi viết bài này bàn về sức khỏe con người chúng ta.  Tôi cố gắng viết sao cho nó dễ đọc với tất cả mọi người, nên chỉ viết vừa đủ. Mọi người có thể tìm hiểu thêm qua nhiều nguồn thông tin đa dạng hiện nay.

Tây y – đứa con của Khoa học

Xã hội ngày càng chú ý đến vấn đề sức khỏe, cũng là lẽ đương nhiên vì “sinh – lão – bệnh – tử ” là nỗi ám ảnh lớn nhất của con người. Nói đến sức khỏe, phải nói đến Y khoa, mà nói đến Y khoa ta phải nhắc đến Tây y trước nhất vì Tây y ngày nay được mặc nhiên công nhận là tiêu chuẩn cho toàn thế giới trong vấn đề chăm sóc sức khỏe, nên còn được gọi là “Y học chính thống”.

Lịch sử Tây y được cho là khởi đầu từ ông Hippocrates, qua Galen, Avicenna…đến Koch, Pasteur… rồi Watson, Crick… ngày nay đã trở thành một hệ thống khổng lồ với rất nhiều chuyên khoa, thuật ngữ mà có lẽ không ngành nào sánh nổi. Vậy “Tây y” là gì? Nói đơn giản nhất, nó là phương pháp chăm sóc sức khỏe con người theo quan niệm phương Tây. Ta nên hiểu “quan niệm phương Tây” ở đây không có nghĩa địa lý chỉ châu Âu hay Hoa Kỳ, mà là nền tảng khoa học làm giá đỡ cho nó. Thật dễ thấy phải không, sở dĩ Tây y ngày nay thống trị thế giới là vì nó được thực hiện “rất khoa học” mà cụ thể nhất là khi bạn đi khám bệnh bạn sẽ được tiếp xúc ngay với cơ man nào là máy móc thiết bị y khoa như máy siêu âm, máy X quang, máy quét CT, máy MRI v.v. là những sản phẩm của khoa học.

Rõ ràng là ngôi biệt thự Tây y được xây trên cái móng là Khoa học. Cụ thể, đó là Sinh học. Vậy Sinh học được xây dựng trên nền tảng nào? Đó là Hóa học và tổng quát hơn là Vật lý. Khoa học có rất nhiều phương pháp, ở đây tôi chỉ lấy ra hai phương pháp khoa học cơ bản là phân tích và tổng hợp để tán chuyện. Hai phương pháp này cho ta một cách nhìn về thế giới, chẳng hạn ở tầm vĩ mô: Trái đất – Hệ mặt trời – Ngân hà – đám thiên hà – Vũ trụ; và ở tầm vi mô: vật chất (đá, gỗ, thép…) – phân tử – nguyên tử – hạ nguyên tử – hạt cơ bản.

Bằng phương pháp phân tích và tổng hợp, ngành Sinh học đưa ra một cấu trúc cơ thể con người như sau: con người – hệ cơ quan (VD: thần kinh, bài tiết, hô hấp…) – cơ quan (VD: trong hệ thần kinh có: não bộ, tủy sống…) – tế bào – “hạ” tế bào (VD: cấu tạo tế bào gồm hạch nhân, nhân, ribosome…) Dễ thấy đây là một cấu trúc theo kiểu Vật lý, đồng thời tất cả các bộ phận lớn nhỏ của cơ thể người đều hoạt động theo cơ chế Vật lý. Để dễ hình dung hơn, ta hãy xem các nhà khoa học xây nên cơ thể người như xây một ngôi nhà với các cột kèo phòng ốc… bằng những viên gạch là tế bào tuân theo quy luật Vật lý vì nếu không nó sẽ đổ! Viên gạch tế bào cũng được hình thành từ quan niệm Lý Hóa, là những hóa chất với DNA, RNA… hoạt động theo cơ chế Vật lý như quá trình nguyên phân, giảm phân v.v.

Có gì đáng phàn nàn không khi mà hệ thống Tây y đã cứu sống biết bao nhiêu mạng người, tiêu diệt bao nhiêu dịch bệnh rất hiệu quả mấy trăm năm nay? Lịch sử vẻ vang như vậy có gì mà bàn cãi nữa?

Tây y – một vài nan đề

Thứ nhất, nếu chấp nhận hệ thống cơ thể người theo quan niệm nêu trên, thì ta không biết nên đặt “tinh thần” hay “suy nghĩ” vào chỗ nào trong “bộ máy người” (tôi nhấn mạnh) đó! “Suy nghĩ”, theo quan niệm phổ biến hiện nay, thuộc bộ não à? Vậy nó được hình thành từ hóa chất nào, và hoạt động theo cơ chế vật lý nào? Nếu nó không thuộc bộ não hay bất kì cơ quan nào, nghĩa là không thuộc phạm vi cơ thể người, vậy thì nó nằm ngoài cơ thể người? Suy nghĩ của mỗi người nằm ngoài bản thân mình à?

Thứ hai, nếu mục đích tối thượng của y khoa nói chung không phân biệt Đông Tây là chăm sóc sức khỏe (health care hay health science) thì tình hình hiện nay có khá hơn ngày xưa không? Cá nhân tôi cho là không! Tây y có công rất lớn khi tạo ra vaccine ngừa vi trùng vi khuẩn từ thời Pasteur, nhưng không giúp giảm được bệnh tật do chúng gây ra mà đến ngày nay số bệnh do vi khuẩn đã tăng lên khủng khiếp, thể hiện qua số vaccine được tung ra thị trường. Tây y có công rất lớn trong việc ngăn chặn, tiêu diệt các loại dịch “cổ điển” như đậu mùa, lao… nhưng không vì thế mà số lượng dịch bệnh ngày càng giảm mà ngược lại! Chỉ trong vòng 10 năm nay ta đã nghe đến không biết bao nhiêu loại dịch từ cúm heo, cúm gà, bò điên… ở thú đến HIV, H5N1, H1N1… ở người. Các nước càng giàu có thì chi phí phải trả cho dịch vụ chăm sóc sức khỏe (một lối nói bóng bẩy của từ…trị bệnh!) càng tăng cao khủng khiếp.

Thứ ba, chính vì coi cơ thể con người nói riêng hay mọi loài nói chung như một cỗ máy có cấu trúc và vận hành theo cơ chế Lý Hóa nên Tây y coi việc chữa bệnh cho người không khác mấy việc sửa một cỗ máy! Một cỗ máy nào đấy gặp hỏng hóc, điều ta thường làm là tháo ra mổ xẻ chi tiết máy, nhẹ thì thay ốc vít dây nhợ; nặng thì thay nguyên cả bộ phận nào đó; nếu gặp hỏng hóc dạng “nan y” thì đành vứt cả cỗ máy ấy vào sọt rác! Phương pháp chữa bệnh Tây y, tóm gọn nhất, có thể nói trong hai từ là “tiêu diệt” và “loại bỏ”. Bạn không tin? Thôi thì lấy ngay phương pháp trị bệnh ung thư theo Tây y làm ví dụ! Tây y quan niệm ung thư có nguyên nhân do một khối u phát triển nhanh và chèn ép, xâm lấn các cơ quan khác (còn gọi là di căn). Để đối trị với ung thư, Tây y đưa ra ba phương pháp phổ biến nhất hiện nay là phẫu thuật (surgery), hóa trị (chemotherapy) và xạ trị (radiotherapy), tất cả đều có mục tiêu “tiêu diệt” và “loại bỏ” khối u ra khỏi cơ thể. Hiệu quả của những phương pháp này ra sao tôi không có dữ liệu để khẳng định tổng quát, riêng cá nhân tôi thì tất cả những người mắc ung thư mà tôi biết đều chết trong đau đớn sau khi đã đổ không biết bao nhiêu tiền của thực hiện theo ba cách “chữa bệnh” ung thư nêu trên.

Vài sự thật nho nhỏ

Người bệnh, nhất là khi mắc phải chứng nan y, khi đứng trước bác sĩ thì chẳng khác nào tín đồ đứng trước giáo chủ. Thậm chí, tín đồ này có thể không nghe lời giáo chủ chứ không thể không nghe lời bác sĩ nếu không muốn toi mạng. Vì vậy, thật dễ hiểu tại sao một “đại dịch giả H1N1” đã xảy ra quá dễ dàng! Hệ thống “lương y” ngày nay đã đủ mạnh để xỏ mũi cả giới chính trị phương Tây trong vụ đại dịch giả vừa rồi. Những con người nhất hạng của phương Tây mà còn bị xỏ mũi nhẹ nhàng như thế thì, chúng ta, những cá nhân nhỏ bé làm được gì để tự bảo vệ mình?

Tôi quan niệm rất đơn giản, phần lớn bệnh tật của chúng ta là do những gì chúng ta hấp thụ vào người. Điều này cũng đúng cho cả bệnh tinh thần, chẳng hạn nếu tôi cứ hấp thụ vào mình những tư tưởng thù hận thì hiển nhiên tôi sẽ sinh bệnh, một loại bệnh tinh thần nào đó. Có nhiều nguyên nhân gây bệnh khác nhau, và cá nhân tôi cho rằng phần lớn các bệnh tật ngày nay sinh ra bởi sự hấp thụ hóa chất (chemical) vào cơ thể. Hóa chất ở đây nghĩa là những hợp chất sinh ra bởi quá trình tổng hợp hóa học nhân tạo (chemical synthesis). Tôi phản đối quan niệm xem những sinh vật sống được cấu thành từ các hóa chất, nhưng đây không phải là chủ đề của bài này.

Hàng ngày ta đưa vào cơ thể không biết bao nhiêu là hóa chất. Lúa gạo trước khi nấu thành cơm đã chứa trong mình bao nhiêu thuốc trừ sâu. Nước máy dùng hàng ngày trước khi đến nhà ta đã trải qua một khâu tiệt trùng bằng hóa chất (phổ biến vẫn là chlorine). Rau thì khỏi nói. Thịt heo bò gà… chứa đầy các loại thuốc kích thích tăng trọng, ngừa dịch… Cá nuôi thì y chang heo bò gà, cá biển thường chứa hóa chất bảo quản (phổ biến vẫn là urea). Những loại thức ăn thức uống chế biến đóng hộp dùng rất nhiều hóa chất. Ở một bài trước tôi đã nói, loại thức uống cola có thành phần 100% là hóa chất nếu không tính nước. Đàn ông thì hút thuốc, uống bia rượu (lưu ý quý ông là thậm chí khi đã bỏ tiền triệu mua chai rượu ngoại cực sang thì cũng đừng vội mừng là mua được hàng “lên men từ nguyên liệu tự nhiên” đâu nhé!); phụ nữ thì son phấn mỹ phẩm (quý bà cũng đừng vội tin là bỏ ra tiền triệu thì sẽ sở hữu được một loại mỹ phẩm “hoàn toàn tự nhiên chiết xuất từ ngọc trai” nhé!). Đến khi bệnh đau thì uống thuốc, cũng là hóa chất. Tất cả đều có sự hiện diện trung thành của hóa chất. Nói nhại theo slogan của 1 nhãn nước đóng chai có tiếng tại Việt Nam là “Hóa chất, 1 phần tất yếu của cuộc sống”, kakakak!

Tại sao hóa chất lại “hiệu quả” nhất trong việc mang bệnh nan y đến chúng ta? Thôi chả cần dài dòng, xin lấy hai ví dụ. Một, chúng ta đều biết chất dioxin gây ra điều gì cho rất nhiều người Việt mấy chục năm nay. Thứ hai, mời bạn vô Google gõ “làng ung thư” thì sẽ thấy tất cả các làng ung thư xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều ở Việt Nam những năm gần đây đếu có nguyên nhân từ nhiễm độc hóa chất.

Điều này các hãng dược biết không? Tôi không nghĩ là họ không biết, vì một thằng tép riu như KAN tui mà còn thấy được “công dụng” của hóa chất thì không thể nào những hãng dược với rất nhiều nhà hóa dược siêu phàm lại không biết. Họ biết sao họ không nói?

Tôi đã từng viết 1 bài về kem đánh răng, trong đó tôi nhấn mạnh là kem đánh răng có đường hóa học saccharin. Ai cũng biết đường là nguyên nhân chính gây sâu răng, nhưng các nhãn kem chỉ quảng cáo mơ hồ là do vi khuẩn vì họ không thể nhắc tới đường. Chưa kể saccharin là một chất có khả năng gây ung thư bị bắt buộc phải ghi khuyến cáo về tác hại trên bao bì sản phẩm khi lưu hành tại Hoa Kỳ, nhưng ở Việt Nam nó được dùng rất nhiều, trong các loại sản phẩm có vị ngọt, thậm chí, trong cả nước mắm!!

Các hãng thực phẩm, hàng tiêu dùng, dược phẩm họ thừa biết nhưng họ không đời nào nói ra sự thật. Vì khi chúng ta càng dùng nhiều thực phẩm chế biến công nghiệp, dùng nhiều mỹ phẩm, hóa phẩm gia dụng… thì khả năng mắc những bệnh nan y như tim mạch, ung thư, tiểu đường… càng tăng lên, và chúng ta trở thành con mồi béo bở cho nhiều bác sĩ hay dược sĩ bất lương nào đó. Họ im lặng để nuôi nhau, để làm giàu trên đau khổ bệnh tật của không biết bao nhiêu người. Cái vòng lẩn quẩn ăn – bệnh – hết bệnh – ăn – bệnh tiếp… không bao giờ dừng.

Lời chia sẻ

Tôi không phải là bác sĩ, cũng chẳng phải là dược sĩ, nhưng tôi vẫn viết ra vài suy nghĩ của mình về vấn đề sức khỏe ở đây để chia sẻ với mọi người. Tôi không phủ nhận Khoa học hay Tây y Đông y gì cả, mà tôi chỉ quan niệm cái gì cũng có mức độ, ta không nên tin vào nó một cách mù quáng. Vì như đã nói ở trên, chúng ta cần tự tin vào những suy nghĩ và nhận định của bản thân mình để phân biệt trắng đen, đặng tự bảo vệ mình và những người thân đầu tiên trước những cái “giả” mà vụ H1N1 mới đây là điển hình. Thời buổi này, Thạch Sanh thì ít, Lí Thông thì nhiều, các bác nhỉ!

01/10.

KAN.

Forrest Gump

Tom Hanks, thủ vai Forrest Gump

 

Forrest Gump

Bài bình phim này là dành tặng mọi người cùng anh Khoa Văn và bạn Trí Tân, một người đã cho tôi coi cọp nhiều bài bình phim của anh, một người đã cho tôi coi cọp nhiều bộ phim của anh, hì hì!

Lần đầu tôi xem phim này cách đây đã gần mười năm. Cứ mỗi lần xem lại, tôi lại nhận ra được một điều mới mẻ. Kể cũng lạ, trong một xã hội Mỹ, hay ít nhất là trong điện ảnh Mỹ vốn suy tôn cho mẫu anh hùng cá nhân, thì thành công vang dội của Forrest Gump, bộ phim về cuộc đời một anh chàng ngơ ngơ ngáo ngáo thật là thú vị.

Trước hết, hãy nói về Forrest. Anh có một trí óc không bình thường, nói thẳng ra anh là một thằng ngốc. Ấy thế mà, anh đã đạt được rất nhiều thành công trong cuộc sống, theo cái cách mọi người vẫn nghĩ về từ này. Anh vào đại học, thành cầu thủ bóng đá Mỹ nổi tiếng, và tốt nghiệp sau mấy năm…chơi bóng đá! Anh vào quân đội tham chiến ở Việt Nam, trở về thành một anh hùng được huân chương. Anh trở thành cao thủ bóng bàn, tham dự vào sự kiện “Ngoại giao bóng bàn Mỹ – Hoa”. Anh trở thành doanh nhân, chủ một hãng đánh bắt tôm lớn có cổ phần trong một hãng buôn táo (công ty Apple!)…Thật buồn cười là tất cả những điều anh có được ấy, là bằng cách chạy! Chạy thật nhanh! Không phải ngẫu nhiên mà trong phim cái câu “Run, Forrest! Run!” được lập lại nhiều lần. Ta giật mình thảng thốt: Ơ! Vậy để có được cái mong muốn, mình phải đuổi theo hay bỏ chạy?

Forrest, một cách tình cờ, và thật hài hước, đã dự phần vào rất nhiều sự kiện lịch sử chấn động nước Mỹ và thế giới. Cái chân tật nguyền của anh đã dạy cho Elvis Presley cách nhảy để chàng ca sĩ vô danh trở thành ông vua. Một động tác nhặt giúp một cô gái da đen quyển sách rơi đã biến anh thành người da trắng đầu tiên ủng hộ phong trào chống phân biệt chủng tộc rộ lên tại Mỹ năm 1963. Những câu nói của anh khi trò chuyện cùng John Lennon về chuyến đi Trung Quốc đã giúp John viết nên bản “Imagine” bất hủ. Một cú điện thoại từ khách sạn báo cảnh sát  có ăn trộm trong tòa nhà bên cạnh đã đưa anh thành người phát hiện ra vụ Watergate… Chúng ta thường nghĩ, những sự kiện vĩ đại ắt phải có một nguồn gốc vĩ đại, và qua những tình tiết kể trên, ta không khỏi giật mình lần nữa mà nhận ra rằng: những điều bình thường, giản dị, mới thật sự là vĩ đại, nếu ta ưa quan tâm đến cái từ này.

Một ngày kia, Forrest muốn chạy, và anh đã chạy, dù không biết đích đến là gì. Truyền thông loan tin, nhiều người đã theo anh vì họ nghĩ rằng anh đang chạy vì một thông điệp nào đó, hay to tát hơn, vì một triết lý nào đó. Vậy nên ngay cả chiếc áo in hình cái khuôn mặt lấm bùn của anh cũng trở nên bán chạy hơn tôm tươi. Anh đã chạy rất xa, rất lâu, để rồi một ngày kia anh dừng lại, cũng chẳng vì lý do nào cả. Vậy thì, trong cuộc sống chúng ta, đôi khi ta hãy cứ làm điều mình muốn và thôi làm điều không muốn mà chẳng cần lý do nào cả, không cần giải thích. Vì như anh chàng Forrest kia, nếu anh nói mình chạy mà không có mục đích nào hết thì người ta có tin không?

Forrest có một tình yêu với Jenny. Thật thú vị là anh không bao giờ nói, đại loại là anh chỉ có mình em, em là duy nhất…Rất đơn giản, anh yêu cô, và luôn nghĩ đến cô, không kể Jenny của anh đã thay đổi rất nhiều qua từng năm tháng. Vì vậy mà rồi Jenny đã trở về bên anh… Nhiều người sẽ bĩu môi bảo đó là thứ tình yêu của một thằng ngố! Ừ! Ngố! Thật ra khi một người nói yêu ai đó thì chỉ bản thân chính họ mới biết đó có là sự thật hay không, còn tất cả xung quanh đều chỉ là những người ngố mà thôi!

Tiếp theo, hãy nói về Jenny. Dường như cả cuộc đời cô là một giấc mơ. Khi còn bé cô mơ mình hóa thành cánh chim để bay khỏi căn nhà của người cha thường hãm hiếp con gái mình. Khi trưởng thành cô mơ mình thành một người nổi tiếng, một Joan Baez… Cứ như vậy cho đến hết cuộc đời, cô chỉ còn lại một điều cô chưa từng mơ, thậm chí không nghĩ đến, là Forrest. Đôi khi, những điều mình đang có đã là đẹp như một giấc mơ rồi, nhỉ!

Anh bạn Bubba môi trề của Forrest cũng thật thú vị. Cả cuộc đời anh chỉ xoay quanh đề tài tôm, tôm, và…tôm. Với người khác chắc chỉ một hai câu là hết chuyện tôm, nhưng Bubba có thể nói ngày này qua tháng nọ. Anh yêu nghề thật lòng, chẳng bao giờ thèm để ý thiên hạ có đánh giá cao thấp gì cái nghề anh chọn hay không. Ai trong chúng ta có đủ can đảm để làm theo trái tim mình như Bubba?

Bà Gump, mẹ của Forrest, thật là sắc sảo. Bà đã nhẹ nhàng ru Forrest đi qua năm tháng, làm anh luôn tin mình không có khác biệt nào so với mọi người. Nếu bà không làm vậy, có lẽ Forrest đã bị ném vào thùng rác của xã hội, vốn dùng để    chứa loại người như anh. Bà đã làm, rất thực tế, bằng cách để ông hiệu trưởng đè lên thân xác mình cho con được có cơ hội làm một đứa trẻ bình thường, phỉ nhổ vào cái chỉ số IQ phi nhân tính đó.

Trung úy Dan, xếp của Forrest tại Việt Nam, dường như là tượng trưng cho mẫu anh hùng sa chân theo đúng nghĩa của từ này, vì anh đã mất cả hai chân. Anh sống trong một thế giới tưởng tượng, một cuộc đời được lập trình sẵn, rằng anh phải chết anh dũng như cha ông mình. Và rồi cũng chính Forrest chứ chẳng phải là ai khác, đã lôi anh về với cuộc sống thực, mà cũng chẳng phải mất công thuyết phục gì. Thật ra, Forrest đã sống thật cuộc sống của mình, trung úy Dan đã thấy được điều đó và anh cũng cần phải sống thật cuộc sống của anh. Cuộc sống thật của mỗi người, tự nó đã là lời thuyết phục rồi còn gì!

Cái xã hội Mỹ nhốn nháo, xôn xao bởi không biết bao nhiêu sự kiện trong hai thập niên 1960 – 1970. Mà thật ra cái xã hội nào, và ở đâu lại chẳng xôn xao bởi vô vàn lý do. Vậy mà Forrest đã đi qua những năm tháng ấy, dường như chỉ gồm có vài hành trang: mẹ, Jenny, Bubba, Dan, chạy, tôm. Cái danh sách cụt lủn đến mức buồn cười nếu so với mỗi chúng ta, nếu ta cũng ngồi liệt kê ra một danh sách những hành trang cần thiết để đi ngang cuộc đời của chính mình.

“Cuộc sống như một hộp chocolate vậy. Ta không bao giờ biết trước được mình sẽ nhận được gì trong đó.”

Tháng 1 năm 2010.

KAN.

Lý tính và phi lý tính

LÝ TÍNH

Thế giới này đang ngày càng đi sâu vào lý tính.

Lý tính là gì? Tạm nói theo cái biết thô thiển của tôi, lý tính là khả năng phân biệt đúng sai, tốt xấu, hay dở, cao thấp v.v. Nổ theo ngôn từ triết học cho nó hoành tráng, nó là một thứ dualism, một quan điểm nhị nguyên về thế giới này.
Nói về lý tính, không thể không nhắc đến logic học và khoa học. Vậy hãy bắt đầu nói về lý tính từ logic học, rồi sau đó là khoa học.

Lý tính và logic học

Từ Aristotle trở đi, phương pháp suy luận đã được đúc kết thành hệ thống, với những nguyên lý của nó. Logic sơ khởi này được gọi là “logic hình thức” (formal logic) hay “logic toán” (mathematical logic). Nó có ba yếu tố cơ bản thiếu sót trầm trọng như sau:

Một là, phải mệnh đề hóa các sự kiện trước khi tiến hành suy luận, nghĩa là mỗi sự kiện phải gắn với giá trị đúng hoặc sai, đồng nghĩa với một dạng nhị nguyên. Không cần phân tích dài dòng, mà tôi cũng không phân tích được do thiếu hiểu biết. Chỉ lấy ví dụ về hệ thống văn bản pháp luật để thấy cái thất bại của quan điểm “mệnh đề hóa” thực tế. Rõ ràng càng lúc người ta càng đẻ ra vô số luật lệ thành văn, nghĩa là, anh tuân theo thì anh không bị phạt và ngược lại thì bị phạt. Những tưởng luật lệ càng nhiều thì vi phạm càng giảm nhưng ngược lại, nó ngày càng tăng lên. Như vậy, việc “mệnh đề hóa” thực tế, gắn cho nó cái tiêu chuẩn đúng – sai là một việc vô nghĩa.

Tiếp theo hãy tạm chấp nhận “mệnh đề” để bàn tiếp về hai nguyên lý cốt lõi khác của logic hình thức.

Hai là, nguyên lý bài trung: một mệnh đề A hoặc đúng hoặc sai chứ không thể có trường hợp khác. Cái nhìn phiến diện như vậy đã gây mệt mỏi cho con người bao nhiêu năm nay. Lấy một ví dụ trong khoa học, thành trì của logic, người ta đã hoang mang trước hiện tượng ánh sáng vừa biểu thị tính chất sóng lẫn hạt vốn là hai mệnh đề loại trừ nhau, phải chờ đến Einstein can đảm dứt bỏ cái lối bài trung kia mà gắn cho nó lưỡng tính sóng – hạt. Một ví dụ khác trong thực tế, hãy xét mệnh đề: “Phá thai là một hành vi phi đạo đức”. Ai đủ khả năng áp dụng nguyên lý bài trung cho mệnh đề này?

Ba là, nguyên lý phi mâu thuẫn: với một sự kiện tại một thời điểm, hoặc nó có tính A hay không có tính A chứ không thể vừa có A vừa không có A. Vậy thì hiện tượng lưỡng tính trong tự nhiên, với A là đực, không A là cái, sẽ giải thích thế nào đây? Hay một hiện tượng tâm lý, tại cùng một thời điểm, cô kia vừa rất yêu vừa rất ghét người yêu của mình giải thích thế nào?

Vậy nên, cái logic học hình thức, thứ được dạy rất nhiều tại các trường đại học ở Việt Nam ngày nay, đã phá sản ngay từ đầu. Đoạn tiếp theo tôi chép lại từ Wikipedia tiếng Việt.

Logic được thảo luận bên trên đều gọi là “lưỡng giá trị” hay là “có hai giá trị”; nghĩa là, chúng được hiểu một cách tự nhiên nhất như là chia các đề nghị ra thành đề nghị đúng hoặc đề nghị sai. Các hệ thống từ bỏ hai giá trị được biết đến như là logic không cổ điển.

Vào năm 1910 Nicolai A. Vasiliev bỏ đi quy luật loại trừ giá trị giữa và quy luật mâu thuẫn và đề nghị luật giá trị thứ tư bị loại trừ và loại logic chấp nhận mâu thuẫn. Trong đầu thế kỉ 20 Jan Łukasiewicz nghiên cứu sự mở rộng của các giá trị truyền thống đúng/sai để bao gồm một giá trị thứ ba, “có thể”, do vậy phát minh ra logic ba giá trị, hệ logic đa giá trị đầu tiên.

Logic trực giác được đề nghị bởi L.E.J. Brouwer như là logic đúng đắn cho việc lý luận về toán học, dựa trên sự từ bỏ của ông về luật loại trừ giá trị giữa như là một phần của chủ nghĩa trực giác của ông. Brouwer từ bỏ các công thức hệ thống trong toán học, nhưng học trò của ông là Arend Heyting nghiên cứu logic trực giác một cách khuôn mẫu, cũng như Gerhard Gentzen. Logic trực giác đã được quan tâm nhiều bởi các nhà khoa học máy tính, bởi vì nó là một logic xây dựng, và do vậy là một loại logic mà các máy tính có thể làm được.

Modal logic không đúng với các điều kiện, và do vậy thường được đề nghị như là một ngành logic không cổ điển. Tuy nhiên, modal logic thông thường được hệ thống hóa với nguyên tắc loại trừ giá trị chính giữa, và ngữ nghĩa quan hệ của nó là hai giá trị, do vậy sự gộp chung này là còn bàn cãi. Mặt khác, modal logic có thể được sử dụng để mã hóa các logic không cổ điển, ví dụ như logic trực giác.

Logic như là logic mờ (fuzzy logic) từ đó đã được đưa ra với vô hạn các giá trị “mức độ của sự thật”, biểu diễn bằng một số thực giữa 0 và 1. Xác suất Bayesian có thể được phiên dịch như là một hệ thống logic mà xác suất là giá trị sự thật khách quan.

Tôi càng lúc càng thấy buồn cười cho cái lối tư duy hệ thống hóa của phương Tây. Ừ thì lấy ngay “logic mờ” làm ví dụ cho nó hợp thời trang, vì đây là lý thuyết logic mới nhất mà phương Tây đã sản xuất ra. Tôi còn gặp cái từ Fuzzy logic này ngay trên cái máy giặt hiệu LG nhà mình! Hỏi một câu đúng tinh thần logic: thế nào là khái niệm “sự thật”, “mức độ của sự thật”? Ừ thì xác suất Bayesian cho nó kinh. Vậy thế nào là khái niệm “khách quan”? Đố ai chỉ ra được bất cứ cái gì “khách quan” đấy!

Lý tính và khoa học

Trước tiên nói về khoa học. Phương pháp khoa học cơ bản có ba bước như sau: quan sát hiện tượng và thu thập dữ liệu – nêu giả thuyết – kiểm lại giả thuyết bằng thực nghiệm. (lưu ý là quy trình này không đúng cho Toán học, vốn được phương Tây xếp thành một đối tượng riêng chứ không phải là “khoa học” hay “khoa học tự nhiên” theo cách hiểu ở Việt Nam). Quy trình này đã giúp ích cho con người “biết” (tôi nhấn mạnh chữ này, không phải là “hiểu”) về thế giới xung quanh. Tuy vậy, dường như khoa học càng lúc càng sa đà! Hãy xét một mối quan hệ giữa các ngành, cái sau phụ thuộc vào cái trước: Toán – Lý – Hóa – Sinh. Thật vậy! Ngành Vật lý nếu bỏ đi các công thức Toán lập tức biến thành Văn học. Ngành Hóa được xây dựng hoàn toàn trên các khái niệm Vật lý như electron, năng lượng, nguyên tử v.v. Ngành Sinh, đến lượt nó, giải thích thế giới sống chủ yếu bằng quan niệm Hóa học và cơ chế vận hành kiểu Vật lý, cho nên mới có DNA và quá trình nhân đôi của nó diễn ra trong cái “nhà máy” là con người.

Các nhà khoa học hiện nay đang say sưa dùng các lý thuyết Toán – Lý hiện đại nhất để giải thích về vũ trụ. Tôi không biết cuối cùng việc này sẽ dẫn đến đâu. Nếu lấy lý thuyết tập hợp (set theory), nền tảng Toán học, làm ví dụ, thì một tập con A (ở đây là con người) làm thế nào để bao trùm lên được tập mẹ B (ở đây là vũ trụ)? Những vấn đề kiểu vũ trụ to chừng nào, nguồn gốc ra sao, có biên hay không v.v. là cái thứ khoa học gì? Chỉ biết, đã có rất nhiều “giả” thuyết về mô hình này nọ của vũ trụ (tôi nhấn mạnh chữ “giả”), và những thứ lý thuyết giả hiệu này sẽ còn phát triển tới đâu?

Tương tự, các nhà khoa học đang say sưa dùng các lý thuyết Hóa – Sinh để giải thích về thế giới sống. Họ quan niệm các vật chất sống hình thành bởi các hợp chất Hóa học và vận động theo quy luật Vật lý. Ngành hóa có hai phương pháp cơ bản là phân tích và tổng hợp. Hóa học phân tích (Analytical chemistry) đã chia một thực thể, con người chẳng hạn, thành vô số hợp chất hóa học khác nhau và ngành Sinh học dùng các cơ chế Vật lý để giải thích sự vận hành của chúng, chẳng hạn cơ chế hoạt động của HIV. Thế nhưng biết đến bao giờ họ mới dùng Hóa học tổng hợp (chemical synthesis), cái chân còn lại, để “tổng hợp” nên được một con người hoàn chỉnh mà không cần dùng đến phương pháp “tầm thường” đã biết?

Không dừng ở đó, các nhà khoa học còn say sưa “khoa học hóa” nhiều vấn đề xã hội với một hy vọng là khi đã “hóa” được rồi, thì những vấn đề xã hội sẽ được giải quyết dễ dàng như 1 + 1 = 2! Xu thế này được thể hiện rõ nhất trong ngành Kinh tế học, vì ngành này tuy là khoa học xã hội nhưng lại chứa một số lượng khổng lồ các công thức và ký hiệu toán học, cùng hàng đống giải Nobel đã được trao cho các phương pháp hay lý thuyết giải quyết một vấn đề kinh tế nào đó. Kết quả thế nào? Thật đúng lúc là khi tôi đang viết bài này thì đọc được bài “Khủng hoảng kinh tế và khủng hoảng trong kinh tế học” của một tác giả đang giảng dạy…Kinh tế học! (bài đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn, xem chi tiết tại đây: http://www.thesaigontimes.vn/Home/thegioi/ghinhan/27855/ ) Tôi cho rằng tham vọng “khoa học hóa”, “lý thuyết hóa”, “mô hình hóa” các vấn đề xã hội là một chuyện nực cười!

Vậy thì, lý tính nói chung nên biết tự giới hạn phạm vi của mình. Nếu cứ cao ngạo mà đòi giải thích cho tất cả mọi điều từ cái vi mô đến vĩ mô, từ cái “thấy” được cho đến cái không “thấy” được, thật chẳng khác nào “thầy bói xem voi”, như trong câu chuyện nhẹ nhàng mà thâm thúy của tiền nhân.

PHI LÝ TÍNH

Phi lý tính, phải nói cho rõ, ở đây là để đối với cái “lý tính” đang tràn ngập ngoài kia, không màng đến nhị nguyên. Chừng nào ta còn thốt ra “chả hiểu tại sao…”, “không biết thế nào…” thì đó, đơn giản là phi lý tính. Nói gần hơn, là cảm tính (tuy vậy tôi không dùng từ này vì hình như ở Việt Nam chúng ta quan niệm “cảm tính” là một cái không nền tảng, không đầu không đuôi, không mấy giá trị!)

Rõ ràng những thứ “phi lý tính” mới chiếm phần lớn thời gian sống của chúng ta. Ta có thể dùng lý tính để nghĩ chuyện này, làm chuyện kia nhưng nó chỉ là phần rất nhỏ so với phi lý tính. Phi lý tính là “đói ăn khát uống”, chỉ có vậy, không cần bận tâm giải thích tại sao! Nếu nói theo phong cách nổ là “vô vi” cho nó có dáng dấp Lão Tử!

Đứa con có hư mấy thì cha mẹ vẫn yêu thương, người tình có bạc mà ta vẫn nhớ, hằng hà sa số những điều tương tự xảy ra trong cuộc sống mỗi ngày là phi lý tính. Ta không thể giải thích được, và cũng không cần giải thích. Chúng ta cần đưa cái phi lý tính này về đúng vị trí của nó, phải quan tâm chăm sóc yêu thương nó nhiều hơn chứ đừng cố vứt bỏ nó ra khỏi mình.

Nói về cái phi lý tính trên phương diện chung, đạo Phật thật là đặc sắc. Trước hết cần phải nhắc lại là phần lớn những lời Đức Phật dạy mà ta còn lưu lại được đến ngày nay, là dành cho một đối tượng cụ thể, trong một hoàn cảnh cụ thể. Vậy nên không thể dùng lý tính mà phán xét rằng lời Ngài nói chỗ này nó mâu thuẫn với chỗ kia, hành động này nó ngược với hành động nọ.

Về phương pháp, “thanh gươm” Tứ cú phân biệt của Ngài Long Thụ thật là sắc bén, mỗi vung lên là chặt đứt mọi hý luận vô nghĩa về bất cứ thứ gì, kể cả lý tính lẫn phi lý tính. Vì vậy, trạng thái Giác Ngộ của một bậc đạt đạo là không thể mô tả hay giải thích, nói theo ngôn ngữ nhà Phật là “không thể nghĩ bàn”. Đó là phi lý tính.

Và, cũng như lý tính, phi lý tính có phạm vi áp dụng của nó. Cho nên, lấy một ví dụ, cái việc đem kinh điển đạo Phật vào lý giải một số hiện tượng khoa học như vài người đang làm là một việc cũng thật nực cười. Những chuyện khác cũng tương tự.

Sau cùng là, lý tính và phi lý tính như tay phải và tay trái của mỗi con người. Có người thuận tay phải, có người thuận tay trái, nhưng không ai có đầy đủ cả hai tay mà chỉ dùng một tay thuận của mình.

Tháng 1 năm 2010.

KAN.

Đùa

Hôm nay là ngày đầu tiên của năm 2010. Trong ngày đầu thông thường các chuyên gia hay đưa ra dự báo, nhận xét, kiến giải của mình cho đất nước trong năm mới. Bản thân là chuyên gia trong ngành IT (Idiot Technology) nên KA Ngố tui cũng mạo muội đưa ra vài nhận định cho tình hình đất nước ở tá lả lĩnh vực trong năm mới hai nghình không chăm mừ này.

– Về chính trị: ta cần củng cố hoàn thiện cái này, đẩy mạnh phong trào thi đua cái kia, đồng thời tăng cường kiểm soát cái nọ. Ta cần tích cực chủ động tham gia chuyện này, đồng thời luôn cảnh giác đề phòng cao độ chuyện kia, và tiếp tục quán triệt chuyện nọ. Ta phải nâng cao thứ này, giữ vững thứ kia, và dĩ nhiên, phải triệt tiêu thứ nọ. Một mặt, ta vẫn chủ động hòa nhập vào xu thế này, mặt khác, ta luôn kiên định đường lối kia v.v. Tóm lại, kiểu gì đi chăng nữa thì đến cuối 2010 ta sẽ tổng kết lại thế này: “ta còn vài khuyết điểm không đáng có, vài người xấu không đáng nêu, vài thất thoát không đáng bàn…Tuy vậy, thành tựu ta đã đạt được là to lớn, rất to lớn, to lớn lắm, lắm lắm!”

– Về kinh tế: trước nguy cơ đất nước đang bị đô la hóa, một kiểu xâm lược mới, ta cần ra sắc lệnh cấm tất cả Ngoại Kiều gửi đô la về. Bên cạnh đó, ta cần đẩy mạnh mở ồ ạt hơn nữa các khu công nghiệp ở tá lả vùng, lạy lục năn nỉ các nhà đầu tư nước ngoài nhiều hơn nữa để họ mang đô la vào đầu tư cho ta. Vì người nước ngoài, bất kì nước nào đi nữa, thì thực tế đã cho thấy họ cao cấp hơn người mình nhiều.

– Về xã hội: trước nguy cơ tệ nạn xã hội ngày càng gia tăng, ta cần đẩy mạnh càn quét khủng bố trấn áp mạnh mẽ hơn nữa các tệ nạn làm ta nhức nhối tè lè này! Ta nên mạnh dạn áp dụng 1 luật mới: cấm tất cả mọi người dân không được ra khỏi nhà nếu chưa được cấp phép! Khi đó, nếu tệ nạn có xảy ra đi nữa thì chỉ là “tệ nạn gia đình”, không còn là “tệ nạn xã hội” nữa!

– Về giáo dục: là quốc sách hàng đầu của ta. Trước nhu cầu tri thức ngày càng bốc cao ngùn ngụt của dân ta, ta cần cấp tốc đầu tư 1 nhà máy in bằng thật to với công nghệ cao cấp chưa từng thấy nhất với công suất sản xuất chừng vài triệu chục bằng các loại / năm để thỏa mãn nhu cầu đó. Ta đã chậm chân hơn rất nhiều nước trong lĩnh vực này, thì đây sẽ là 1 bước đột phá kinh hồn bạt vía, đưa đất nước ta tiến ào ào vô nền kinh tế chi thức.

– Về y tế: ta cần thấy rằng trong tất cả những điều cần cho sức khỏe, thì có 1 cặp chân dài là quan trọng nhất. Thực tiễn đã chứng minh, rất nhiều người chỉ có mỗi cặp chân dài mà đời nó lên hương ghê lắm! Thành ra, ta cần bắt buộc tất cả mọi người phải làm cách nào đó không cần biết, phải chân dài ngay tức khắc!

– Về văn hóa: ta đang làm quá tốt lĩnh vực văn hóa! Cứ mở ti vi, đài, cát xét…cứ đi đâu, chỗ nào, làm gì… ta cũng đều nghe hàng đống bài hát viết về tình yêu, có thể nêu ra vài bài “hốt”: Nó và tao, mày chọn ai? ; Tan vỡ ; Nhức nhối ; Tình cứ xót xa ; Nhớ anh thí mồ ; Anh yêu em hơn cả cha mẹ anh ; Trái tim mỏng lét ; Thất tình trong tuyệt vọng và xa xôi… Đây là điều vô cùng đáng mừng, mừng thấy bà, vì giới trẻ đã và đang suy tôn thứ tình cảm thiêng liêng nhất trên cái cõi đời này, là tình yêu. Ta không cần làm cái… (tự kiểm duyệt) gì thêm, cứ thế, cứ thế mà phát huy!

– Về thể thao: ta nên huy động mọi nỗ lực biến môn đá cầu thành môn thể thao được toàn dân hâm mộ hơn cả điên cuồng, nhằm thay thế cho bóng đá. Vì thứ nhất, môn bóng đá này qua bao kì Xi Gem đã làm dân ta tốn biết bao nhiêu tiền của, thời gian, sức lực hò hét bão bùng…mà chả được cái…(lại tự kiểm duyệt) gì! Thứ hai, môn đá cầu năm nào ta cũng giành tùm lum huy chương vàng thế giới, rất đáng để toàn dân tung hô, vì mục đích của ta là nhắm tới vị trí nhất thế giới chứ đâu phải cái khu vực nhỏ bé này!

– Về khoa học: ta đã biết rõ nhiều nước nhờ đi ăn cắp của thiên hạ mà thành quốc gia vĩ đại, ta nên học tập và làm tốt hơn nữa. Ta nên tạo điều kiện tối đa để cho mọi nhà khoa học trong nước ăn cắp cắt xén công trình của nhau, bắt buộc mỗi du học sinh phải ăn cắp được ít nhất 1 công trình mang về cho đất nước. Làm được chuyện này, nền khoa học của ta sẽ không có cửa sánh vai với các cường quốc năm châu, vì khi đó họ sẽ chả là cái đinh rỉ gì so với ta cả.

Vài nhận định về tình hình nước ta trong năm 2010!

01/01/2010

KAN.

Chuyên gia hàng đầu thế giới trong lĩnh vực IT (Idiot Technology)